“Niet hetzelfde tempo, wel dezelfde plek”

Bij Jumbo in Winkelcentrum Brazilië staat Alex tussen de speciaalbieren. Geroutineerd vult hij de vakken met blikjes en flesjes, wijst zijn favorieten aan en maakt ondertussen grappen met filiaalmanager Klaas Kessler. Op het eerste oog is hij een medewerker die zijn afdeling kent en zich thuis voelt tussen zijn collega’s. Alex werkt hier al drieënhalf jaar, vijf dagen per week. Zijn werkplek is echter “beschut”.

In juni bezocht een delegatie van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid dit filiaal om te zien hoe beschut werk bij een reguliere werkgever eruit kan zien. Tijdens dat bezoek viel vooral de menselijke manier van werken op: duidelijke feedback, humor, nabijheid en ruimte voor wat iemand nodig heeft. Een persoonlijk gesprek met Alex en zijn manager Klaas laat zien wat daar op een gewone werkdag achter zit. En waarom deze plek voor beiden werkt.

Klaas werkt al jarenlang in de supermarktwereld als filiaalmanager. Voordat hij vier jaar geleden bij Jumbo Brazilië begon, werkte hij bij Deen. Ook daar had hij meerdere medewerkers in zijn team die extra ondersteuning nodig hadden. Alex was een van hen. Toen Deen verdween en Klaas de overstap naar Jumbo maakte, stelde hij één duidelijke voorwaarde: dat hij deze collega’s mee kon nemen naar Jumbo. Dat gebeurde. Zo kwam ook Alex bij Jumbo terecht. Alex reist dagelijks vanuit Amsterdam-Noord naar de Oostelijke Handelskade en heeft een vast ritme opgebouwd. Vijf werkdagen, een herkenbare afdeling en collega’s die weten hoe hij werkt. Voor hem betekent dat niet alleen een salaris, maar ook zingeving en sociale connecties.

Op de bierafdeling vult Alex de schappen, houdt hij zijn deel van de winkel op orde en weet hij opvallend veel over het assortiment. De gesprekken tussen flessen en blikjes gaan moeiteloos van Duitse bieren naar Amsterdamse brouwerijen en weer terug naar wat er nog moet gebeuren. Zijn kennis, vaste aanwezigheid en gevoel voor humor maken hem tot een herkenbare collega op de vloer.

Het contact tussen Alex en Klaas is los en vertrouwd. Ze plagen elkaar, praten over muziek en bier en weten precies wat ze aan elkaar hebben. Als Alex wordt gevraagd wat hij het leukst vindt aan zijn werk, hoeft hij niet lang na te denken: grappen uithalen. Hij maakt graag een lolletje, loopt soms even binnen bij de dierenwinkel aan de overkant en zoekt het contact met mensen die hij kent.

Klaas wil hem die ruimte juist geven. ‘Dat is toch prima? Doe dat vooral. En zo geven we iedereen die ruimte.’ Voor hem staat dat niet tegenover werken. Integendeel: vertrouwen werkt twee kanten op. ‘En ook als wij een keer een rotdag hebben, er zijn allemaal mensen ziek en er moet hard gewerkt worden, dan gaan ze ook allemaal een stapje harder. Dat kunnen ze even goed.’

Daarmee benoemt Klaas iets wat snel buiten beeld raakt wanneer het alleen over loonwaarde of begeleiding gaat. Alex brengt niet uitsluitend arbeidsuren mee. Hij brengt kennis van zijn afdeling, continuïteit, humor en betrokkenheid bij collega’s. Door niet ieder uitstapje of grapje langs dezelfde meetlat te leggen, ontstaat een werkrelatie waarin ook op drukke dagen iets van elkaar mag worden gevraagd.

Beschut werk is bedoeld voor mensen die kunnen en willen werken, maar daarbij intensieve begeleiding of een aangepaste werkplek nodig hebben. Dat kan gaan om extra uitleg, een vaste taakverdeling, een lager werktempo, meer herhaling of een collega die dichtbij is wanneer iemand vastloopt. De precieze invulling verschilt per werknemer. Beschut werk is daarom altijd maatwerk: niet de ondersteuningsbehoefte, maar de combinatie van aanwezige competenties, werkzaamheden en benodigde steun bepaalt hoe een baan eruitziet. Een kandidaat heeft hiervoor een indicatie beschut werk van UWV nodig. De gemeente kan die aanvraag samen met de kandidaat voorbereiden. Vervolgens wordt met de werkgever bekeken welke werkzaamheden passen en hoe het functieprofiel kan worden ingericht.

De financiële ondersteuning maakt een plek mogelijk, maar de dagelijkse begeleiding bepaalt of iemand er kan blijven. Bij Jumbo begint die niet bij een apart protocol. Leidinggevenden zijn zichtbaar op de vloer, vragen kunnen meteen worden gesteld en collega’s weten wie op welk moment extra uitleg, rust of hulp nodig heeft. Binnen het filiaal is ook de HARRIE-training gevolgd. Die training geeft collega’s praktische handvatten om iemand met een ondersteuningsbehoefte op het werk te begeleiden: hulpvaardig, alert, realistisch, rustig, instruerend en eerlijk.

Ook consulent beschut werk Jeroen Schwerzel blijft bij Alex betrokken. Hij kan met Alex en de werkgever meekijken wanneer het werk, de begeleiding of de omstandigheden veranderen. De steun komt dus uit meerdere richtingen: van Klaas, andere leidinggevenden en directe collega’s op de vloer, met Jeroen als vaste deskundige eromheen. Daardoor hangt de plaatsing niet van één persoon af en kan er vroeg worden bijgestuurd.

Volgens Klaas begint het bij gelijkwaardigheid: ‘Onze basis is dat we allemaal hetzelfde zijn. Iedereen mag alles tegen iedereen zeggen.’ Dat betekent niet dat iedereen hetzelfde tempo heeft of dezelfde uitleg krijgt. Het betekent wel dat iedere medewerker serieus wordt genomen, wordt aangesproken wanneer dat nodig is en de ondersteuning krijgt die helpt om het werk goed te doen.

Een beschutte werkplek bij een reguliere werkgever vraagt om een goede afweging vooraf. Welke taken passen bij de kandidaat? Hoeveel begeleiding is nodig? Wie kan die op de vloer bieden? En heeft het team voldoende ruimte om dat vol te houden? Dat is geen reden om vooral naar risico’s te kijken. Het helpt juist om scherp te krijgen waar iemand tot zijn recht komt.

Bij Alex ligt het antwoord voor een deel bij afgebakende werkzaamheden, een vertrouwde omgeving, collega’s in de buurt en ruimte voor zijn eigen manier van contact maken. Daarbinnen werkt hij veel uren, kent hij zijn taken en springt hij bij wanneer de winkel hem nodig heeft. Het resultaat is geen werkplek naast de gewone winkelpraktijk, maar een medewerker die er middenin staat.

Dat is wat het voorbeeld van Jumbo Brazilië laat zien. Beschut werk kan ook bij een commerciële, reguliere werkgever slagen wanneer werk en werknemer bij elkaar passen, begeleiding onderdeel is van de werkdag en het team bereid is ruimte te maken voor verschil. Alex krijgt hier niet alleen iets aangeboden. Hij voegt zelf iets toe aan de afdeling, het team en de sfeer in de winkel.

Meer weten over beschut werk of eens brainstormen over werkzaamheden binnen jouw organisatie die geschikt kunnen zijn? Neem dan contact op met Mijke Wassink. Zij denkt graag mee over een eerste verkenning en de begeleiding die bij zo’n werkplek past.